به گزارش پایگاه خبری تحلیلی همدان پرس؛ به بهانه سی و سومین سالروز ارتحال مرحوم حضرت آیت الله العظمی آخوند ملاعلی معصومی همدانی (ره ) در این گفتار قصد داریم با بیان زندگینامه علمی و سیاسی آیت الله آخوند ملاعلی همدانی به پیامدها و تاثیرات رحلت ایشان بر مبارزات انقلابی مردم ایران و به ویژه شهر همدان پرداخته و گوشه از تاریخ انقلاب اسلامی را مورد بازخوانی و  کاوش قرار دهیم.

مرحوم آخوند ملاعلی همدانی در دوازدهم ربیع الاول سال 1312هجری قمری (1274هجری شمسی) در روستای وفس شهرستان رزن از بخش سردرود استان همدان زاده شد. پدر وی محمد ابراهیم نیز همانند دیگر مردمان روستا به کار زراعت و کشاورزی اشتغال داشت.علی دوران کودکی و اوایل عمر را در زادگاه خویش به فراگرفتن مبادی علوم اسلامی پرداخت. سپس برای ادامه تحصیل به همدان آمد و به مدت پنج سال از محضر بزرگان و اساتیدی چون عالم عارف شیخ عمادالدین علی گنبدی کسب فیض نمود.

او با وجود فقر شدید و تحمل مشقات بسیار توانست علوم ادبی، صرف و نحو، منطق، معانی بیان و  فقه را در همدان فراگرفته و سپس جهت کسب دانش از محضر اساتید مبارز راهی تهران شود. وی در آنجا از حلقه درس آقا میرزا محمود وآخوند ملاعلی عبدالنبی نوری استفاده بردو قسمتی از فقه و اصول را در محضر آیت الله حاج شیخ محمد رضا تنکابنی فراگرفت. در طول اقامت پنج ساله‌ در تهران او به تحصیل علم کلام، فلسفه، علوم ریاضی و هیات نیز اهتمام داشت.


عده ای از بزرگان و روحانیون همدان در منزل آیت الله بنی صدر در سال 1330
از راست نشسته 1- آقای آخوند 2- سید موسی خوانساری 3- فلسفی 4- شاهنجوینی 5- آیت الله بنی صدر 7- احتمالا شیخ باقر مهاجرانی 8- شیخ رضا انصاری و ایستاده از راست 1- سید مجید افتخاری 4- شیخ احمد رحمانی

آخوند ملاعلی همدانی در سال 1340.ق جهت تکمیل تحصیلات حوزوی رهسپار قم گردید و به مدت پانزده سال در حوزه علمیه این شهر نزد اساتید مشهوری همچون حاجی آخوند هیدجی و حاج شیخ عبدالکریم حائری به تکمیل معلومات خویش پرداخت.او در این سالها در فقه و اصول، منطق، بیان، فلسفه و زبان عربی ذخایر گرانبهایی اندوخت و تا آنجا پیش رفت که جزء شاگردان ممتاز مرحوم شیخ عبدالکریم حائری گردید، به نحوی که آن مرحوم به خاطر حافظه قوی آخوند، به او لقب کتابخانه سیار داده بود.از نکات جالب توجه در خصوص سالهای اقامت آخوند ملاعلی همدانی در قم می توان به هم دوره و هم مباحثه بودن وی با امام خمینی (ره) اشاره کرد. آخوند در قم مجلس درس پر رونقی داشت که قسمت عمده آنرا تدریس سطح در برمی‌گرفت.



در سال 1315.ش وی بنا به درخواست مردم همدان و سفارش مرحوم حاج شیخ عبدالکریم حائری به همدان آمد و در «مدرسه کوچک» همدان که بعد به «مدرسه آخوند» معروف گردید مشغول تدریس شد. آخوند ملاعلی از آن ایام تا خاتمه دوران حیات خویش سرپرستی حوزه علمیه همدان را عهده دارو به عنوان یکی از مجتهدین بزرگ غرب کشور مطرح بود. پس از سقوط حکومت رضا شاه در شهریور 1320‌.ش وی مدرسه محمد حسین ابن احمد مختارانی، متخلص به مجرم همدانی را که به صورت مخروبه درآمده بود تعمیر کرد وکتابخانه مجهز و بزرگی که اکنون به کتابخانه «آخوند» یا «غرب» معروف است با پانزده هزار جلد کتاب نفیس و خطی جهت استفاده طلاب و دانش پژوهان دائر نمود.

مرحوم آخوند که در دوران حیات خود فعالیتهای اجتماعی، مذهبی و سیاسی برجسته‌ای داشت، در زمینه تربیت طلاب و جویندگان علم نیز از کارنامه درخشانی برخوردار بود. از برجسته‌ترین شاگردان وی می‌توان به آیت الله  طالقانی و شهید مفتح اشاره کرد.وی علاوه بر تدریس و اداره حوزه علمیه، از ذوق شاعری نیز بهره‌مند بود و اشعاری با تخلص «فنا» می‌سرود. در زمینه فعالیتهای اجتماعی و مذهبی نیز می‌توان به کمک و اختصاص وجوهات دینی از طرف وی به زلزله زدگان در سال 1336.ش اشاره کرد. آیت الله آخوند همچنین در سال 1342.ش طی اعلامیه‌ای از مردم همدان خواست که به ساخت ضریح مرقد حضرت ابوالفضل(ع) کمک نمایند. ایشان علاوه بر اختصاص مبلغ قابل توجهی به این امر هنگام انتقال ضریح مذکور به عتبات عالیات از مسیر همدان تا سی کیلومتری این شهر در معیت مردم به استقبال ضریح رفت.

با شروع نهضت اسلامی مردم ایران به رهبری امام خمینی(ره)، آیت الله آخوند همدانی نیز همراه با امام و مردم  وارد صحنه مبارزات گردید. رابطه وی با امام علاوه بر این دوره، ریشه در سالهای تحصیل و طلبه‌گی داشت که  بعد از آن نیز به طور دائم این دو بزرگوار با یکدیگر در ارتباط بودند. به عنوان مثال آخوند ملاعلی همدانی در جریان تصویب لایحه انجمنهای ایالتی و ولایتی ضمن مخالفت با لایحه مذکور و تلاش جهت تهیه اعلامیه روحانیون همدان علیه آن، به طور مستمر با امام نیز در تماس بود.



به دنبال دستگیری و زندانی شدن امام (ره) توسط مامورین رژیم در سال 1342 آخوند ملاعلی همدانی به همراه آیت الله بنی صدر جهت همکاری و هماهنگی با روحانیون کشور برای رهایی امام (ره) به تهران مهاجرت نمود. ایشان ضمن شرکت در جلسات روحانیون تهران اعلامیه‌های صادره از سوی آنان را امضاء کرد اما پس از چندی ساواک با زور و تهدید وی را به همدان بازگرداند.در تمام مدتی که امام خمینی در تبعید ترکیه و عراق به سر می برد، آیت الله آخوند همدانی ضمن تداوم تماس با ایشان از طریق زائرین، به وسیله تلگراف نیز از اوضاع و پیامهای امام مطلع می شد.

شاه در سال 1345.ش برای جلب نظر مردم و تظاهر به دینداری اقدام به چاپ قرآن پهلوی یا آریامهری نمود و سعی کرد از طریق شهربانی قرآن مذکور را برای تمام روحانیون طراز اول ایران ارسال کند. آیت الله آخوند همچون بسیاری از علمای کشور از تحویل آن خودداری کرده از آنجایی که از سوی محمدرضا قوام فرماندار وقت همدان در این خصوص تحت فشار بود به عنوان اعتراض به مشهد مهاجرت و در منزل آیت الله میلانی اقامت گزید.

آیت الله آخوند ملاعلی معصومی همدانی که در همدان و غرب کشور از محبوبیت ویژه ای برخوردار بود در شانزدهم تیرماه 1357 جهت معالجه کلیه به لندن مسافرت نمود. اما بعد از مدتی در در 31 تیرماه 1357 در شهر لندن در گذشت و پیکر مطهرش به ایران و سپس همدان منتقل شد. در تهران و همچنین مسیر انتقال پیکر آن مرحوم به همدان از جنازه وی تشییع باشکوه و عظیمی به عمل آمد.

در مراسم تشییع جنازه آیت الله آخوند که بزرگترین تظاهرات علنی علیه رژیم در همدان تا آن زمان بود، شیشه چند بانک و مشروب فروشی با سنگ و چوب شکسته شد و در جریان تظاهرات دو نفر به اسامی فرج الله پهلوانی شورینی و جمشید شرفخانی به شهادت رسیدند. دو نفر دیگر نیز به نامهای ولی الله ملکی و محمود قادری  مجروح و در بیمارستان بستری شدند.تظاهرات مردم همدان به حدی شدید بود که حتی مطبوعات و رادیوهای خارجی نیز آنرا منعکس نمودند. رویتر دراین باره گزارش داد: «هنگامی که پلیس سعی می‌کرد از به آتش کشیدن یک منطقه ممنوعه به وسیله گروهی از مردم جلوگیری کند، شانزده نفر مجروح شدند… منابع مذکور گفتند که هنگام وقوع این حادثه صدای تیراندازی شنیده‌ شده است. حادثه هنگامی آغاز شد که جمعی از مردم قصد داشتند در مراسم عزاداری یک رهبر مذهبی به نام آیت الله ملاعلی آخوند همدانی را شرکت کنند.»

روزنامه لیبراسیون چاپ پاریس در مقاله‌ای تحت عنوان کشته شدن 15 نفر در ایران نوشت: «به مناسبت مراسم تدفین یک مقام روحانی، صد هزار نفرگرد هم آمدند و شعارهای ضد رژیم بر زبان آوردند. تظاهرکنندگان به کلانتری‌ها حمله کرده و شیشه‌های برخی از مغازه‌ها و اقامتگاه‌ها را شکستند. در این وقایع 15 نفر کشته شدند.»

بدین ترتیب با رحلت آیت الله آخوند نخستین خیزشهای آشکار مردم علیه رژیم پهلوی نمایان‌تر شد. رحلت ایشان جو اختناق و وحشت را از جامعه زدود و پیوند استواری بین اقشار مختلف مردم ایران پدید آورد. برای اولین بار افراد مختلفی از شهرهای ایران در یک تظاهرات متحد علیه رژیم به همراه انقلابیون شرکت کردند. از سوی دیگر  برگزاری مجالس عزاداری و ختم از طرف مراجع و انقلابیون به مناسبت درگذشت آخوند ملاعلی همدانی به  بهانه‌ای برای بسیج توده‌های مردم، تظاهرات علیه رژیم، قرائت اطلاعیه و پیامهای امام و افشاء‌گری هرچه بیشتر در مورد اعمال ضد انسانی حکومت پهلوی تبدیل گردید.

گزارش: ابوالفتح مومن
عکس: آرشیو سازمان اسناد و کتابخانه ملی منطقه غرب کشور(همدان)

به گزارش سرویس فرهنگ و حماسه همدان پرس؛ بیست و سومین سالگرد عملیات غرور آفرین مرصاد و شکست توطئه منافقان را درحالی گرامی می داریم که اینک سازمان پوشالی منافقین به بایگانی تاریخ سپرده شده و این سرنوشت تمامی خطوط و جریاناتی است که راه خویش را از ملت مسلمانان جدا می کنند. دوری از اسلام ناب و آموزه های عالمان وارسته و خیراندیش به حال ملت و در رأس آنان، امام خمینی(ره) چاه ویلی شد که این سازمان را به کام خود کشید و آنان را به هم پیمان درجه یک صدام و آمریکا تبدیل نمود. ظهور و سقوط جریان سازمان منافقین درس عبرتی است برای همه تا بدانند؛ کمترین انحراف از خط و تفکر ولایی در فرداهای نه چندان دور به چنان فاصله بزرگی تبدیل خواهد شد که راه بازگشتی نخواهد داشت.

روزهای پایانی تیر ماه 67 بود. پادگان شهید شهبازی در آن منطقه میزبان رزمندگان لشکر 32 انصار الحسین (علیه السلام) بود. بعضی از گردانهای لشکر، در منطقه بانه و بخشی دیگر در منطقه جنوب (اردوگاه شهید مدنی) مستقر بودند. روز 27 تیر ماه، روزی تلخ و باور نکردنی بود. آن هنگام که بلند گوهای تبلیغات لشکر، اخبار ساعت 14 و پیام امام خمینی (ره) را مبنی بر پذیرش صلح و قبول قطعنامه پخش کردند موجی از تأثر و اندوه همه جا را فرا گرفت و آنگاه رزمندگان شنیدند که امام(ره) در پیامشان فرموده اند:« جام زهر را نوشیدم» بغض فرو خورده شان ترکید.

پادگان یکپارچه ضجه و فغان شد. آنها نمی توانستند امام را اینگونه ببینند و فقط آنچه مایه تسکین آنان بود این بود که امام هست و تا امام هست جای هیچ اندوهی نیست. اما قبول قطعنامه از سوی جمهوری اسلامی ایران پایان کار نبود. نیروهای دشمن با تصور اینکه ما با قبول قطعنامه در موضع انفعالی قرار گرفته ایم تحرکاتی را در مرزها آغاز کردند و متعاقب آن شروع به پیشروی در داخل خاک جمهوری اسلامی نمودند.

روز سوم مرداد ماه، رادیو از تجاوز دشمن به محورهای غرب و جنوب در مناطق جنگی خبر داد و بعد از ظهر همان روز که دشمن از قصر شیرین عبور کرده بود به سر پل ذهاب رسید و با گام های تجاوز تا کرند و سپس اسلام آباد به پیش آمد. در ساعت 19 آن روز در لشکر انصار الحسین (ع) آماده باش صد در صد اعلام شد.

ولوله ای در میان رزمندگان افتاد و شوری کربلایی و عاشورایی وجود همه را فراگرفت، منافقین با پشتیبانی ارتش عراق رو به سوی کرمانشاه قصد تصرف آنجا را داشتند. تنها نیروی موجود در منطقه رزمندگان لشکر انصار الحسین(ع) بودند که باید با همه توان در برابر حملات دشمن ایستادگی می کردند.

در آغاز قرار شد که برادران اطلاعات و عملیات لشکر برای جلوگیری از پیشروی سریع دشمن، شبانه به منطقه حسن آباد اعزام گردند از این رو، قریب به 60 نفر از نیروهای اطلاعات و عملیات از پادگان شهید شهبازی عازم منطقه حسن آباد گردیدند و علی رغم کمبود نیرو و امکانات در مقابل ستون زرهی و خودرویی منافقین ایستادگی کرده و ساعتی از پیشروی آنها جلوگیری نمودند.

فورا از فرماندهی پیام رسید که گردان 155 حضرت علی اصغر (علیه السلام) در داخل تنگه اول که مشرف به جاده بود و گردان 154 حضرت علی اکبر(علیه السلام) نیز بر روی ارتفاعات تنگه شیان مستقر و با تسلط بر تنگه اول آماده درگیری با منافقین شوند. اما مسأله ای که فرماندهان را نگران کرده بود کمبود شدید مهمات بود. از این رو مهمات جیره بندی شد و برای هر اسلحه 60 گلوله و هر قبضه آر. پی. جی 2 موشک و برای هر قبضه گرینف یک نوار فشنگ 250 گلوله ای در نظر گرفته شد.

بامداد روز 4 مرداد ماه 67 نیروهای دو گردان در حال آمادگی کامل، نماز صبح را سلاح بر دوش اقامه کردند. در ساعت 5 صبح صداهای مبهمی به گوش می رسید و هر لحظه بیشتر و بیشتر می شد. ستونی از خودروها و زره پوش ها با چراغ های روشن هر لحظه نزدیک و نزدیک تر می شدند. رزمندگان بنا داشتند از اصل غافلگیری استفاده نمایند، فرماندهان گروهان ها و دسته ها مرتب فریاد می زدند که تا دشمن در تیر رس شما نیامده، شلیک نکنید و این پیام بارها تکرار شد و ذکر دعا لحظه ای از لب بسیجیان مخلص قطع نمی شد.

آنها لحظه به لحظه به تنگه نزدیکتر می شدند. ساعت 5 و نیم صبح خودروی جیپی که آرم سازمان منافقین بر روی آن حک شده بود در ابتدای ستون نظامی دشمن نمایان شد. این آرم سابقه بسیار تاریک و زشتی در ذهن رزمندگان ما داشت و آنان را به یاد سخن امام (ره) می انداخت که (منافقین از کفار بدترند) و همین دیدگاه عزم آنان را راسخ تر کرد.

خودروهایی که سپر به سپر در حال حرکت بودند به 50 متری همانجا که کارخانه آسفالت قرار دارد رسیدند و از آنجا هم جلوتر آمدند. هنگامی که ستون منافقین وارد تنگه شد، توده هایی از آتش گلوله و موشک از روی ارتفاعات تنگه شیان و کور کور بر سر منافقین و ستون نظامی شان فرود آمد.

بلایی آسمانی بر سر دشمن نازل شد و در همان دقایق آغاز عملیات چندین دستگاه از خودروهای منافقین به آتش کشیده شد و تعداد زیادی از افرادشان به هلاکت رسیدند. این مقابله غافلگیرانه، سازمان رزم دشمن را به هم ریخت و منافقین سر در گم و کور به هر سو شلیک می کردند. این دفاع جانانه آنچنان آنان را سر در گم کرده بود که بر سر یکدیگر فریاد می کشیدند و اعتراض می کردند.

در ساعت 6 صبح، دشمن، اقدام به سازماندهی مجدد نیروهای درمانده اش کرد و در ساعت 6 و ده دقیقهُ اولین تک پیاده دشمن از سوی دشت حسن آباد به سمت ارتفاعات و مواضع خودی آغاز گردید. نیروهای دشمن در دو محور چپ و راست با بهره گیری از دو گردان وارد عمل شدند. حجم عظیمی از گلوله های خمپاره، توپ و مینی کاتیوشا، دشمن را پشتیبانی می کرد.

چندین قبضه، پدافند هوایی هم به سوی نیروهای ما شلیک می نمودند. در جبهه ی خودی کمبود مهمات باعث شد که فرماندهان فشار زیادی بر نیروهای خودی وارد کنند تا برای هر گلوله هدف گیری دقیق تری نمایند. به دنبال تقاضای فرماندهان گروهان ها از پشت بی سیم مبنی بر فرستادن مهمات، دو دستگاه تویوتای خودی به سمت مواضع رزمندگان اسلام به پیش آمدند.

همه نگاه ها به آن دو خودرو دوخته شده بود و دشمن با اجرای آتش بر روی این دو خودرو تلاش می کرد تا مانع رسیدن آنها به رزمندگان اسلام شود. با نزدیک تر شدن خودروها مشخص شد که بار آنها مهمات است. هر دو به داخل تنگه رسیدند و به سرعت، خود را از تیررس دشمن دور کردند و مدتی گذشت اما راننده یکی از آنها پیاده نشد، وقتی رزمندگان اسلام به آن خودرو نزدیک شدند، راننده را در حالی که تیر به بدنش اصابت کرده بود، شدیدا مجروح یافتند.

شجاعت آنها جبهه اسلام را تقویت کرد و مهمات را به برادران رساندند. به دنبال رسیدن مهمات نیروهای اسلام با شوری مضاعف و مقاومتی مثال زدنی آتش سنگین تری از مرحله اول را بر روی منافقین ریخته و صدها نفر از اعضای سازمان نفاق را به خاک و خون کشیدند.

این درگیری تا ساعت 7 و نیم ادامه پیدا کرد و دشمن با تلفات زیاد و خسارت فراوان شکست خورد و عقب نشینی کرد. در ساعت 8 و نیم صبح دشمن با بهره گیری از خودروهای زرهی اقدام به تک نمود اما دوباره شکست خورد و عقب نشینی کرد. دشمن در 9 و نیم صبح، برای بار سوم تک زد اما این بار نیز با تحمل تلفات و انهدام تجهیزات از معرکه گریخت.

این پایداری و مقاومت ها مرهون غیرت رزمندگان آن دو گردان بویژه فرمانده دلاور گردان 154 حضرت علی اکبر (علیه السلام) شهید بهرام مبارکی بود، که صدای گرم او و سیمای مطمئنش در آن روز آتش و خون، آرام و قرار دل نیروها بود. در میان رزمندگان چهره های نورانی و جذاب دیگری هم می درخشید. فرمانده لایق و دلیر اطلاعات و عملیات تیپ دو کربلا از لشکر انصارالحسین(علیه السلام) شهید هادی فضلی بود که با وجود مجروحیت از ناحیه سر همچنان می رزمید و فرماندهی می کرد.

ساعت 10 بناگاه منافقین از فاصله دو کیلومتری طرفین جاده به دلیل کافی نبودن نیروهای خودی مستقر بر روی یال های مشرف به تنگه، به صورت مخفی توانستند به دور از دید رزمندگان، خود را به بالای ارتفاعات رسانیده و از آنجا با رزمندگان ما درگیر شوند. در جناح چپ جاده (ارتفاع تنگ شیان) که گردان 154 مستقر شده بود کار به درگیری تن به تن کشید و فرمانده مخلص و شجاع گردان 154 شربت شهادت را نوشید.

از طرف دیگر موج عظیمی از نیروهای مردمی استان با شنیدن خبر حمله، خود را به پادگان شهید شهبازی که در پشت تنگه دوم، به فاصله 5/2 کیلومتری مواضع منافقین قرار داشت رسانده و در قالب 35 گردان رزمی سازماندهی شده بودند. در همین اثنا هواپیماهای عراقی، پادگان را بمباران کرده و تعدادی از نیروهای مستقر در آن را به شهادت رساندند.

در زیر انبوه آتش دشمن، گردان های 160 و 166 لشکر انصار الحسین(ع) عازم ارتفاع تنگه شیان و گردانهای 151، 156،157 و 159 به تنگه دوم اعزام شدند تا در آنجا موضع پدافندی اتخاذ نمایند. در روز چهارم مرداد درگیری با شدت هرچه تمامتر بین نیروهای اسلام و و نفاق بالا گرفت. عصر همان روز به گردان 153 حضرت قاسم بن الحسن(ع) ماموریت داده شد که جهت پاکسازی قسمتی از ارتفاع تنگه شیان عملیات محدودی را انجام دهد.

بدین منظور با تاریک شدن هوا، نیروهای گردان به همراه اطلاعات و عملیات لشکر به سوی ارتفاعات حرکت کردند و در بین راه با کمین منافقین درگیر شدند که فرمانده گردان 153 سردار شهید، مهدی ملکی به همراه تعدادی از یارانش به شهادت رسیدند. آن شب در حالی سپری شد که حتی لحظه ای از آتش طرفین کاسته نشد. صبح روز پنجم مرداد ماه نیز، منطقه عملیاتی، شاهد تبادل آتش نیروهای درگیر بود.

از جناح گردان 157 خبر رسید، محمد شیخ بابایی و رمضان مصباح، معاونین گردان، دقایقی قبل پرواز کردند. بعد از ظهر همان روز گردان 155 حضرت علی اصغر (ع) مأموریت یافت تا در یک عملیات، سد دفاعی دشمن را در تنگه اول در هم شکسته و تنگه را آزاد سازد. نیروهای این گردان که از آغاز هجوم منافقین، نیروی تدافعی اصلی بودند با وجود خستگی، با شور و اشتیاق از این فرمان استقبال کرده و عصر همان روز با پشتیبانی آتش سایر گردا نهای مستقر در خط و با استفاده از موقعیت مناسب از قسمت جنوبی پادگان شهید شهبازی به سوی ارتفاعات تنگه شیان حرکت کردند و در ساعات اولیه شب، خود را به پایین مواضع دشمن رسانیده و به انتظار فرمان عملیات ماندند.

در حالی که نیروهای مهاجم دشمن پس از 48 ساعت نبرد در لاک دفاعی فرو رفته بودند، در ساعت 24 سرانجام انتظار به پایان رسید و دستور عملیات سرنوشت ساز مرصاد از سوی قرارگاه صادر گردید. در مرحله اول، نیروهای گروهان یکم از گردان 155 با غریو الله اکبر به مواضع منافقین یورش بردند و بعد از ساعتی درگیری، مواضع دشمن را به تصرف خویش در آوردند.

در مرحله دوم، گروهان دوم، از منفذ ایجاد شده، عملیات را ادامه داد و جاده یال منتهی به ارتفاع تنگه شیان را پاک سازی نمود. فرمانده گردان 155 از پشت بی سیم خبرداد که در این عملیات فقط دو نفر از نیروهای خودی به شهادت رسیده اند.

نهایتا در ساعت 2 بامداد روز 6 مرداد ماه پس از دو ساعت درگیری کلیه مواضع دشمن پاکسازی گردید و دشمن اقدام به عقب نشینی کامل از ارتفاع تنگه شیان نمود اما هنوز، افراد معدودی از نیروهای منافق در دامنه ارتفاع کور کور مقاومت می کردند که آنها هم ساعت 5 صبح بر اثر فشار شدید رزمندگان لشکر، اقدام به عقب نشینی از منطقه نمودند. در ساعت 6 صبح، پس از عقب نشینی دشمن، گردان 152 حضرت ابوالفضل (ع) از تنگه اول وارد عمل شد و به تعقیب دشمن پرداخت. این عملیات تعاقبی با ورود سایر گردانهای لشکر انصار الحسین(ع) و سایر لشکرها و یگانهای حاضر در منطقه و حرکت به سمت دشت حسن آباد و از آنجا به گردنه حسن آباد و نهایتا به اسلام آباد آغاز گردید.

در زمان پیشروی رزمندگان لشکر، در دشت حسن آباد، هواپیماهای عراقی در آسمان منطقه ظاهر شدند و اقدام به بمباران منطقه نمودند. در این بمباران، چند تن از رزمندگان و از جمله شهید هادی فضلی فرمانده اطلاعات و عملیات تیپ 2 از لشکر انصار الحسین(ع) به شهادت رسیدند. وی سرداری بود که بارها و بارها پیکرش آماج گلوله ها و ترکش های دشمن قرار گرفته بود و سرانجام در روزهای آخر جنگ به ملکوت اعلی پیوست.

بدین ترتیب مراحل اصلی عملیات مرصاد به پایان رسید و منافقان سرشکسته و با برجای نهادن هزاران کشته و مجروح و همچنین تجهیزات نظامی فراوان به پشت مرزهای بین المللی ایران اسلامی عقب نشینی کردند اما از آنجا که بخش هایی از منطقه اسلام آباد، پاکسازی کامل نشده بود و برخی از عناصر منافقین در منطقه پراکنده شده بودند در تاریخ 8 مرداد ماه، چند گردان از نیروهای لشکر انصار الحسین (ع) اقدام به پاکسازی روستاهای اطراف شهر و ارتفاعات مجاور نمودند با این حرکت پرونده عملیات مرصاد به طور کامل بسته شد.

آری طلایه داران عملیات مرصاد که اولین نیروی تدافعی حاضر در منطقه بودند و سد آهنین در مقابل ستون زرهی منافقین ایجاد نموده و از پیشروی آنان جلوگیری کردند، شیرمردان لشکر انصار الحسین(ع) بودند که با فرماندهی سرداران شهیدی، همچون شهیدان هادی فضلی (فرمانده اطلاعات عملیات تیپ 2 از لشکر انصار الحسین(ع)) بهرام مبارکی(فرمانده گردان 154 ) مهدی ملکی(فرمانده گردان 153 ) و رمضان مصباح و شیخ الاسلامی (معاونین گردان 157 حبیب بن مظاهر) حماسه هایی جاوید آفریدند و دیگر بار تنگه احد را با ایثار و از خود گذشتگی حفظ نمودند و باعث سر افرازی نظام مقدس جمهوری اسلامی شدند.